آشنایی با صورت های فلکی

صورت های فلکی

انسان در گذر زمان از گذشته تا کنون گویی همواره خدا را در دل ستارگان جستجو می کند.

راز و رمز کیهان و تماشای ستاره ها همیشه برای بشر لذت بخش بوده است. چه آن زمان که در دل جنگل ها و کوه ها و دشت ها به دنبال شکار بوده و شب هنگام از فراز غارها به آسمان می نگریست و چه بعدها که یک جا نشین شد و برای خود خانه و کاشانه ای ساخت و چه حالا پس از گذشت هزاران سال و رسیدن به پیشرفت چشمگیر در زمینه علوم مختلف، باز هم ستارگان و  آسمان بالای سر برای انسان سر شار است از حس کنجکاوی، اوج، کمال، لذت و زیبایی.

بشر از دیرباز برای یافتن مسیرش نیز از ستارگان مدد جسته و به واسطه نقشه ای خیالی راه خود را به سمت مقصدش پیدا می کرده است. این نقشه که به صور فلکی یا صورت های فلکی معروف است، در برگیرنده ستارگان و اجرام آسمانی است که انسان با استفاده از قوه تخیل و محاسبات منطقی به آن رسیده است.

این صورت های فلکی که مجموعا ۸۸ صورت را در بر می گیرد، همواره دست مایه افسانه و داستان سرایی بشر بوده است. صورت هایی که معمولاً شکل ‌هایی از قهرمانان، اساطیر و خدایان افسانه ‌ای، مخلوقات گوناگون و اجرامی بود‌ند که به نظر انسان های قدیم بر روی زمین اثر گذار بوده  و هستند.

در بین تمدن‌ های باستانی اولین فرهنگ‌ هایی که شروع به طبقه ‌بندی آسمان برای نامگذاری نمودند، عبارتند از بابلی ‌ها، هندی‌ ها، یونانی ‌ها، رومی‌ ها، چینی ‌ها و میان قاره‌ آمریکا. این اشکال بر روی آسمان، مانند استان‌ ها یا کشورهای مختلف بر روی نقشه ‌های زمینی هستند.

تا قبل از ۱۹۳۰ هر کسی هر قسمتی از آسمان را به طور دلخواه می ‌توانست به هر اسمی بنامد و بنابراین هیچ مرز مشخص شده ای وجود نداشت. برای رفع شبهه و ایجاد یگانگی، ستاره‌ شناسان جهان در سال ۱۹۳۰ تصمیم گرفتند که نام ‌های خاصی (به زبان لاتین) به همراه مرزی مشخص برای کلیه‌ صورت‌ های فلکی انتخاب کنند. این همان حدود و اسم ‌هایی است که امروزه در سطح جهانی پذیرفته شده است.

در میان این صورت های فلکی نام هایی هستند که بسیار بیشتر شنیده شده و می شود، مانند دب اکبر و دب اصغر یا خرس بزرگ و خرس کوچک!

این که این صور فلکی تا حد زیادی توانسته گره گشای انسان های پیشین در پیدا کردن مسیر یا محاسبات آن ها در زمینه ستارگان و سیارات باشد، امری است غیر قابل انکار، اما این نکته را نیز نمی توان انکار کرد که در ساخت و پرداخت این صورت های فلکی خرافات و افسانه های زیادی وارد شده است.

در ادامه به نام این صور فلکی و برخی داستان ها درباره بعضی از آن ها اشاره می کنیم:

صورت های فلکی نیمکره شمالی:

 

ردیفنام صورت فلکینام لاتینبهترین زمان مشاهده در آسمان
۱آندرومدا، شاهزاده، زن در زنجیر، امراه المسلسلهAndromedaآبان
۲اژدها، تِنینDracoتیر
۳اسب بالدار، فَرَس اعظمPegasusمهر
۴اسد، شیرLeoفروردین
۵اکلیل شمالی، تاج شمالی، افسر شمالیCorona Borealisتیر
۶برساوش، قهرمانPerseusدی
۷تازی‌ها، سگ‌های شکاری Canes Venaticiاردیبهشت
۸تکشاخMonocerosاسفند
۹ثور، گاوTaurusدی
۱۰جام، پیاله، باطیه، معلفCraterاردیبهشت
۱۱غراب، کلاغ، زاغCorvusاردیبهشت
۱۲جبار، شکارچیOrionبهمن
۱۳جَدی، بز دریایی، بزغاله، بز ماهیCapricornusشهریور
۱۴جوزا، دو پیکرGeminiاسفند
۱۵حَمَل، بره، گوسفندAriesآذر
۱۶حوا، مارافسای، حامل مارOphiuchusمرداد
۱۷حوت، ماهیPiscesآبان
۱۸حوت جنوبی، ماهی جنوبیPiscis Austrinusمهر
۱۹خرگوش، اَرنَبLepusبهمن
۲۰دب اصغر، خرس کوچکUsra minorتیر
۲۱دب اکبر، خرس بزرگUsra majorفروردین
۲۲دجاجه، قوCygnusقو
۲۳دلفینDelphinusشهریور
۲۴دلو، ریزنده آبAquariusمهر
۲۵ذات الکرسی، ملکه، خداوند کرسیCassiopeiaآبان
۲۶روباه، روباهکVulpeculaشهریور
۲۷زرافه، شترگاوپلنگCamelopardusبهمن
۲۸سپرScutumمرداد
۲۹سرطان، خرچنگCancerاسفند
۳۰سکستان، ذات السدس، سکستانتSextansفروردین
۳۱سنبله، دوشیزهVirgoخرداد
۳۲سوسمار، مارمولک، بزمجهLacertaمهر
۳۳سهم، تیر، پیکانSagittaشهریور
۳۴سیاهگوشLynxاسفند
۳۵شلیاق، چنگ رومیLyraمرداد
۳۶شیرکوچک، اسد اصغرLeo minorفروردین
۳۷عقابAquilaشهریور
۳۸عقرب، کژدمScorpiusتیر
۳۹عوا، گاورانBootesخرداد
۴۰قطعه الفرس، اسب کوچک، پاره اسب، پونیEquuleusشهریور
۴۱قوس، کماندار، نیم اسبSagittariusمرداد
۴۲قیطس، هیولای دریایی، نهنگCetusآذر
۴۳قیفاووس، سلطانCepheusمهر
۴۴کلب اصغر، سگ کوچکCanis minorاسفند
۴۵ کلب اکبر، سگ بزرگCanis majorبهمن
۴۶کوره، تنورآذر
۴۷گیسوی برنیکه، موی برنیکهComa Berenicesاردیبهشت
۴۸مار، سر مار، دم مارSerpensتیر و مرداد
۴۹مار آبی، مار دریایی، شجاعHydraفروردین
۵۰مثلثTriangulumآذر
۵۱ممسک العنان، ارابه ران، عنان دارAurigaدی
۵۲میزان، ترازوLibraخرداد
۵۳نهر، جوی، رودخانه فلکیEridanusدی
۵۴هرکول، جاثی، پهلوان، بر زانو نشستهHerculesمرداد

صورت های فلکی نیم کره جنوبی:

 

ردیفنام صورت فلکی نام لاتین
۱ آب مار، نر مارHydrus
۲ آپوس، پرنده بهشتیApus
۳اِسکنه، قلک سنگتراشیCaelum
۴اکلیل جنوبی، تاج جنوبیCorona Australis
۵پرگار، قطب نماCircnus
۶تلسکوپTelescopium
۷تیر حمال، شاه تختهCarina
۸ثُمن، اکتان، هشتکOctans
۹چلیپا، صلیب جنوبیCrux
۱۰حجار، سنگتراشSculptor
۱۱حربا، آفتاب پرستChamaeleon
۱۲حمامه، کبوترColumba
۱۳خط کش، گونیا، ترازNorma
۱۴درناGrus
۱۵ساعتHorlogium
۱۶سبع، گرگLupus
۱۷شبکه، تورReticulum
۱۸شراع، بادبانVela
۱۹طاووسPavo
۲۰طوغان، توکانTucana
۲۱عنقا، ققنوس، سیمرغPhoenix
۲۲قطب نماPyxis
۲۳قِنطورس، ظلیمCentaurus
۲۴کشتیدمPuppis
۲۵کوه میز، میز صحراییMensa
۲۶ماهی پرندهVolans
۲۷ماهی زرین، طلاماهیDorado
۲۸مثلث جنوبیTriangulum Australe
۲۹مجمره، آتشدان، عودسوزAra
۳۰مِفرغه الهوا، تلمبه بادیAntlia
۳۱مگسMusca
۳۲میکروسکوپMicroscopium
۳۳نقاشPictor
۳۴هندیIndus

 

بیشتر بخوانید:

انوشه انصاری، اولین ایراندخت فضانورد

سیاهچاله ها، غول های کیهانی

زمین، سیاره دوست داشتنی ما

 

آشنایی با برخی افسانه ها در مورد صورت های فلکی

برای هرکدام از این صور فلکی داستان ها و افسانه هایی ساخته و پرداخته شده است که  بسیاری از آن ها خرافی هستند.

 

داستان آندرومدا یا زن به زنجیر کشیده شده          andromeda02L

طبق باور یونانیان، قیقاووس پادشاه اتیوپی و همسر خودپسندش کاسیوپیا، دختر بسیار زیبایی به نام آندرومدا داشتند. کاسیوپیا ادعا می کند که از تمام الهه ها زیبا تر است و چون این حرف به گوش آفرودیت الهه عشق و زیبایی و دختر اورانوس، رسید، برای مجازات هیولای دریایی ترسناکی را به اتیوپی فرستاد که امروزه به شکل صورت فلکی نهنگ در آسمان قرار دارد. این هیولای وحشتناک که از دهانش آتش می بارید، تمام آن سرزمین را ویران کرد. راه چاره تنها در تسلیم کردن دختر قیقاووس و کاسیوپیا، به هیولا بود. بنابراین آندرومدا را به زنجیر کشیده و در ساحل به صخره ها می بندند تا هیولا با گرفتن او از سرزمین اتیوپی برود.

اما در همین زمان پرسئوس یا برساوش پهلوان ( perseus  پرسه یا برساوش پسر زئوس )، که او نیز به شکل صورت فلکی در آسمان قرار دارد، از راه می رسد و با کمک سر هیولای گورگون که هر چیزی به آن نگاه کند، تبدیل به سنگ می شود، هیولای دریایی را به سنگ مبدل می کند و جان آندرومدا را نجات می دهد.

این دو سپس با هم ازدواج کرده و سال ها در کنار هم با فرزندانشان زندگی می کنند. خدایان هم به خاطر شجاعت های پرسئوس و عشق او به همسرش آندرومدا، آن دو را پس از مرگ به آسمان ها بردند و به شکل صورت فلکی در میان ستارگان جای دادند. آندرومدا نام نزدیکترین کهکشان 

 

داستان هفت خواهر خوشه پروین                                  

در صورت فلکی ثور یا گاو، خوشه پروین یا هفت خواهر، در فاصله ی ۴۰۰ سال نوری قرار دارد. هفت خواهر به نام های میا، الکترا، تایجته، آلسیونه، سلیونو، آستروپ و مروپ، فرزندان اطلس، خدایی که آسمان را بر دوش نگاه داشته وحوری دریایی پلیون(محافظ کشتیرانان) بودند.

Pleiades یا پلیادس، باکره هایی همنشین الهه شکار و ماه (آرتمیس) بودند، روزی در حالی که در کمین گوزن ماده ای بودند، شکارچی بزرگ، اوریون، که زیبایی آن ها او را شدیدا تحت تاثیر قرار داده بود، بی رحمانه آن ها را تعقیب کرد. هفت خواهر هراسان فرار کردند. در همین حال، آرتمیس نزد زئوس شکایت کرد و مداخله او را خواستار شد. زئوس هفت خواهر را به دسته ای فاخته تبدیل کرد و آن ها به آسمان پرواز کردند. آرتمیس از بی حرمتی آشکار اوریون عصبانی شد و انتقامش را از اوریون گرفت. به طوری که آپولو، برادر آرتمیس با اوریون رو در رو شد و عقرب غول پیکری را فرستاد تا به اوریون حمله کند. زئوس، شکارچی مرده را در آسمان قرار داد تا برای همیشه در تعقیب بیهوده پلیادس در آسمان باشد، به همراه صورت فلکی عقرب در تعقیب او.

 

داستان هرکول

از این دست داستان ها یا افسانه ها درباره صورت های فلکی زیاد است، هر تمدن و هر فرهنگی آنطور که از باورها و اعتقاداتش سرچشمه می گرفته، برای این صور فلکی قلم فرسایی کرده است. در داستان دیگری درباره صورت فلکی هرکول آمده است که هرکول ماجراهای زیادی را پشت سر می گذارد. به دلایلی  به وی دوازده کار سخت محول شد که از جمله آن ها می توان به کشتن شیر نیمیان، کشتن مار نه سر هایدرا و همچنین له کردن یک خرچنگ در طی این ماموریت ها اشاره کرد. در آخرین مرحله هرکول به دنیای مردگان فرستاده شد تا سگی سه سر را روی زمین بیاورد.

 

داستان خرس بزرگخرس بزرگ

یکی از زیباترین و بارزترین صورت های فلکی آسمان در نیم کره شمالی، صورت فلکی خرس بزرگ یا دب اکبر است. هفت ستاره این صورت فلکی که آبگردان یا ملاقه و بعضا علامت سوال برعکسی را در ذهن تداعی می کنند،  قسمت کفل و دم خرس بزرگ را تشکیل می دهند. این هفت ستاره در ایران  با نام هفت برادران یا هفت اورنگ نیز معروفند.

از خرس بزرگ به عنوان درختی که از زئوس در زمانی که کودک بود محافظت می کرد یاد می شود. در برخی حکایت ها هم از او به عنوان کالیستو، ملازم زئوس و آرتمیس یاد می شود، حکایت های فراوانی درباره چگونگی تبدیل شدن کالیستو (Callisto) به خرس بزرگ هست. در یکی از این حکایت ها آمده است که وی توسط زئوس باردار شده و فرزندی به نام آرکاس به دنیا می آورد. آرتمیس برای انتقام از کالیستو او را به شکل خرسی (البته خرسی دارای عقل و شعور انسانی) درآورده که به مدت ۱۵ سال در جنگل زندگی می کند. روزی کالیستو در بین شکارچیان، پسر خود آرکاس را تشخیص می دهد، اما زمانی که قصد دارد به وی نزدیک شود، زئوس یک تند باد عظیم  فرستاد که هر دوی آن ها را به آسمان عروج داد و کالیستو را به صورت فلکی خرس بزرگ تبدیل کرد.

 

صورت های فلکی ماه های تولد یا دایره البروج:

 

دایره البروج

در واقع هر برج‌ یک دوازدهم مسیر فرضی حرکت خورشید در آسمان است که یک ماه به طول می انجامد، هرکدام از شما در یک ماه خاص متولد شده اید، جالب است که بدانید یک صورت فلکی، مخصوص ماه تولد شما وجود دارد:

 

 

فروردین: صورت فلکی قوچ، بره یا حمل (۲۱ مارس – ۲۰ آوریل)                   

اردیبهشت: صورت فلکی گاو یا ثور (۲۱ آوریل – ۲۱ مه)

خرداد: صورت فلکی دوپیکر یا جوزا (۲۲ مه – ۲۱ ژوئن)

تیر: صورت فلکی خرچنگ یا سرطان (۲۲ ژوئن – ۲۲ ژوئیه)

مرداد: صورت فلکی شیر یا اسد (۲۳ ژوئیه – ۲۲ اوت)

شهریور: صورت فلکی دوشیزه یا سنبله (۲۳ اوت – ۲۳ سپتامبر)

مهر: صورت فلکی ترازو یا میزان (۲۴ سپتامبر – ۲۳ اکتبر)

آبان: صورت فلکی کژدم یا عقرب (۲۴ اکتبر – ۲۲ نوامبر)

آذر: صورت فلکی کماندار یا قوس (۲۳ نوامبر – ۲۱ دسامبر)

دی: صورت فلکی بزغاله یا جدی (۲۲ دسامبر – ۲۰ ژانویه)

بهمن: صورت فلکی آبریز یا دلو (۲۱ ژانویه – ۱۹ فوریه)

اسفند: صورت فلکی دوماهی یا حوت (۲۰ فوریه – ۲۰ مارس)

 

گروه علمی آموزشی شباهنگ با هدف اعتلای هر چه بیشتر آموزش و پرورش و رشد خلاقیت، به ارائه خدمات آموزشی در جهت شناسایی و ترویج مفاهیم آموزشی از جمله نجوم آماتوری، برگزاری تورهای رصدی در مدارس و دانشگاه ها، کلاس آزمایش های مهیج، کلاس پزشک کوچک (زیست شناسی و آناتومی بدن)، کلاس های رباتیک، کارگاه های ساخت هواپیما موتورکشی و هواپیما مدل، کارگاه های تفریحی از جمله پخت پنکیک و کاسه شکلاتی و … پرداخته است. شباهنگ این افتخار را دارد که در برگزاری انواع مختلفی از کلاس ها و کارگاه های علمی، آموزشی و تفریحی با مدارس و مراکز آموزشی و پژوهشی همکاری داشته باشد.

اینستاگرام :   Shabahang.planetarium

تلگرام :          shabahang_planetarium@

ممکن است شما دوست داشته باشید
5 نظرات
  1. سوله بیستون سازه می گوید

    مطلب خوبی بود

  2. فاطمه می گوید

    سلام خیلی عالی بود، اخه دیوانه نجوم هستم اما متاسفانه تا حالا نشده پیشرفت کنم در این زمینه

    1. mrx می گوید

      با سلام
      خیلی ممنون از اظهارنظرتون
      برای پیشرفت تو این رشته حتما نیازی نیست رشته نجوم رو بخونید. شما می تونید دوره های نجوم رو بگذرونید. انقدر جذاب و گسترده و هیجان انگیز هست که بتونه علاقه شما رو پوشش بده.
      سپاسگزارم

  3. مينا می گوید

    سلام
    ممنون از مطلب جالبتون
    امکان مشاهده ی قسمت کوتاهی از آموزش آنلاین هست ؟ علاقه مند به ثبت نام دخترم برای شرکت در این دوره های مجازی نجوم هستم

    1. mrx می گوید

      با سلام و سپاس از شما
      با شماره زیر در ارتباط باشید تا راهنمایی های لازم به شما ارائه شود.
      ۰۹۱۹۷۶۸۲۸۱۰
      با تشکر

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.